Bilim ve Teknoloji - Sosyal Bilimler
Pazartesi, 12 Nisan 2010 04:37
Türkler tarih boyunca Göktürk (Orhon), Uygur, Arap, Kirio (Rus) ve latin alfabelerini kullandılar. Bunlardan sadece Göktürk ve Uygur alfabeleri Türkler'e aittir. Göktürk alfabesi en eski alfabemizdir. 38 harften oluşur. 4'ü sesli 34'ü sessizdir. Orhun bölgesinde bulunan yazıtlarda rastlandığı için Orhun Alfabesi de denir. Bu alfabe 10.yy.a kadar Kırgızlar, Bulgarlar, Hazarlar ve Peçenekler tarafından kullanıldı.
Ama Göktürk Alfabesi deyince tabi ki akla Göktürk Kitabeleri (Orhun Abideleri) gelir. Bu kitabeler 3 tanedir. Biri II.Göktürk (Kutluk) Devleti hükümdarı Bilge Kağan adına, biri Bilge Kağan'ın kardeşi Kültigin adına diğeri de Vezir Tonyukuk adına yazılmıştır. 8.yy.ın ilk yarısında (725'te) dikilmiştir.
Bu kitabelerde devlet anlayışı, devlet adamlarının ve halkın görevleri belirtilmiştir. Türk-Çin mücadeleleri ve bağımsızlığın önemi anlatılmıştır. Bugün bu kitabeler Moğolistan'ın başkenti olan Batur'da bulunmaktadır. Bu kitabe Türk Adının geçtiği ilk Türkçe metindir.
Karabalasagun Yazıtları, Uygurlar'a aittir ve Mani Dini ile ilgili bilgiler verir. Türkçe, Çince ve Soğdca yazılmıştır.
Türklere ait en eski yazıtlar Talas, Yenisey ve Orhun Yazıtlarıdır. Kırgızlara ait Talas ve Yenisey Yazıtları Orhun'dan daha eskidir. M.S.VI. yüzyıla aittir. Fakat sadece birer mezar taşı yazıtıdır.
Türk Edebiyatı bu dönemde göçebe bir yaşamdan dolayı daha çok sözlü kaynaklara dayanıyordu.
Sagu Yuğ adlı cenaze törenlerinde yakılan ağıtlardır.
Sav Atasözleridir.
Koşuk Şölenlerde kopuz denen saz eşliğinde söylenen sözlerdir.
Destan Kahramanlık konularını işleyen hikayelerdir. İslam öncesinde Türkler arasında en çok gelişen edebiyat türü destanlardır. Destanlar kaynağını savaşlardan, göçlerden ve düşman milletlere karşı verilen bağımsızlık mücadelelerinden alırlar.
Türklerin İslam öncesine ait önemli destanları şunlardır:
Oğuz Kağan Destanı - Hunlar
Elp Er Tunga Destanı - İskitler
Manas Destanı - Kırgızlar
Göç (Kutlu Dağ) Destanı - Uygurlar
Türeyiş Destanı - Uygurlar
Mani Dini Destanı - Uygurlar
Ergenekon Destanı - Göktürkler
Bozkurt Destanı - Göktürkler
İslam öncesi bir diğer önemli sözlü edebiyat ürünü ise Dede Korkut Hikayeleridir. Burada Kıpçak Türklerinin mücadeleleri anlatılmaktadır. Türkler tarihi devirler Orhun Kitabeleri ile girdiler. Türk tarihi ile ilgili en eski kaynaklar ise Çin kaynaklarıdır.